
18 november 2020Leonhard Lenz · CC0 1.0




Geen nieuwe scheidslijn.
Een proces dat mensen hoort, bewijs onderzoekt en verantwoordelijkheid zichtbaar maakt.
Een voorstel voor een onafhankelijke
waarheids- en vergevingscommissie.
Sommigen verbinden de coronaperiode met bescherming en solidariteit. Anderen met eenzaamheid, druk, verlies of uitsluiting. Sommigen met beide.
Het idee achter deze commissie: ervaringen niet tegen elkaar uitspelen, maar een gezamenlijk kader creëren waarin ook ongemakkelijke vragen ruimte krijgen en elke bewering mag worden onderzocht.
Als veel instellingen aan dezelfde besluiten hebben bijgedragen, ontstaat een bijzonder geloofwaardigheidsprobleem: de evaluatie mag niet uitsluitend in handen liggen van degenen wier handelen moet worden onderzocht.
De vraag is niet alleen: ‘Was dat rechtmatig?’ Maar ook: wat was bekend? Welke alternatieven waren er? Wie droeg welke lasten? Is op nieuwe inzichten gereageerd? En wat volgt daaruit?
Verken de onderzoeksthema’s ↓Individuele gevallen ophelderen. Structuren herkennen.
Verantwoordelijkheid steeds individueel beoordelen.
Een waterkanon. Een mondkapje. Een spuit. Een bord op de deur. Beelden roepen vragen op; ze vervangen geen onderzoek.
Afgebeelde personen worden niet voorgesteld als verantwoordelijken, slachtoffers van een rechtsschending of aanhangers van dit initiatief. De beeldkeuze is geen juridische of medische beoordeling.
Ervaringen documenteren. Dossiers en gegevens samenbrengen. Vastgestelde feiten, beoordelingen en open vragen onderscheiden. Ook ontlastende bevindingen publiceren.
Een vergissing bij onzekerheid, een slechte afweging, organisatorisch falen en persoonlijk wangedrag zijn niet hetzelfde. Rol, kennis, beslissingsruimte en tijdstip horen bij elke beoordeling.
Erkenning, hulp en herstel aanbevelen. Bevoegde instanties benoemen. Hervormingen voorstellen waaraan de samenleving zich een volgende keer kan toetsen.
Niemand hoeft te vergeven. Niemand hoeft afstand te doen van rechten.
En niemand krijgt een vrijbrief alleen omdat die getuigt.
Acht voorgestelde onderzoeksthema’s. Elk thema omvat concrete vragen, mogelijk bewijs en regels voor een eerlijke beoordeling.
Welke ingrepen waren noodzakelijk? Waar werden grenzen overschreden?
Wat beschermde kinderen? Wat belastte hen? Wat had anders gekund?
Wat was bekend? Wat werd gezegd? Hoe werd omgegaan met mensen die schade opliepen?
Wie mocht deelnemen? Wie bleef buiten? Op welke gronden?
Hoe kunnen infectiebescherming en menselijk contact samengaan?
Konden twijfels worden uitgesproken? Werd onzekerheid zichtbaar gemaakt?
Wie droeg de kosten? Wie ontving steun? Welke belangen speelden een rol?
Wie besliste? Wie hield toezicht? Waar bleven correcties uit?
Wat was destijds kenbaar? Welk alternatief was beschikbaar? Wat weten we nu? Wat blijft open?
Na de apartheid richtte Zuid-Afrika de Truth and Reconciliation Commission op: een openbare plek voor getuigenissen van slachtoffers, waarheidsvinding en de vraag naar verantwoordelijkheid.[1]
De wet van 1995 verbond onderzoek naar ernstige mensenrechtenschendingen met rehabilitatie, aanbevelingen voor herstel en een bijzondere amnestieprocedure. [2]
Wel: een diepgaand systeem van onrecht vereiste naast individuele verantwoordelijkheid ook maatschappelijke verwerking. Deelname aan instellingen verving de beoordeling van concreet handelen niet.
Amnestie vereiste een individuele toetsing van wettelijke voorwaarden, waaronder volledige openheid over relevante feiten en een politiek verband van de daad. Het was geen algemene vrijspraak. [2]
Een commissie maakt de verwerking niet automatisch volledig. Nog in 2025 stelde Zuid-Afrika een onderzoek in naar vermeende beïnvloeding en vertraging bij de vervolging van apartheidsmisdrijven. Aanbevelingen moeten worden uitgevoerd; waarheid mag bestaande juridische verantwoordelijkheid niet vervangen. [9]
De coronaperiode en de apartheid worden niet gelijkgesteld. Hier wordt het idee van een eerlijke, openbare verwerking overgenomen, niet de historische beoordeling of het Zuid-Afrikaanse amnestierecht.
Deelname, ja.
Zelfcontrole, nee.
Alle relevante maatschappelijke groepen moeten kunnen bijdragen. Dat betekent niet dat elke betrokken instelling meebeslist over de beoordeling van het eigen handelen.
Het voorstel onderscheidt daarom twee niveaus: een breed maatschappelijk forum en een onafhankelijk onderzoeksorgaan. Ze werken samen, maar hebben verschillende taken.
Betrokkenen en maatschappelijke groepen brengen vragen in, worden gehoord, stellen onderwerpen voor en begeleiden het publieke debat.
Deelname. Geen controle over bevindingen over het eigen handelen.Een onafhankelijk orgaan onderzoekt bronnen, hoort tegenposities en is verantwoordelijk voor navolgbare bevindingen, met een deskundig team en bescherming van betrokkenen.
Onafhankelijk. Regels tegen partijdigheid. Minderheidsstandpunten.Geen definitieve ledenlijst. Een voorstel voor perspectieven die niet mogen ontbreken.
Mensen met infectiegevolgen, gestelde schade door maatregelen of mogelijke vaccinatieschade; nabestaanden en belangenorganisaties.
Kinderen en jongeren op een passende manier; ouders, zorgbehoevenden, mensen met een beperking en hun vertegenwoordigers.
Behandelaars en onderzoekers uit verschillende vakgebieden; uiteenlopende onderbouwde perspectieven en methodologische deskundigheid.
Juridische expertise, onafhankelijke mensenrechten- en burgerrechtenorganisaties, levensbeschouwelijke en religieuze groepen.
Werknemers, vakbonden, zelfstandigen, bedrijven en sociale instellingen met uiteenlopende crisiservaringen.
Parlementen, overheden, politie, rechtspraak en media als informatiebronnen en gesprekspartners; geen besluitvorming over eigen zaken.
Open selectie. Openbare criteria, voordrachten en hoorzittingen vóór benoeming.
Open belangen. Functies, financiering, relaties en eigen eerdere besluiten openbaar maken.
Duidelijke grenzen. Partijdigheid uitsluiten. Geen instructies van regering, partijen, financiers of initiatiefnemers.
Controleerbaar werk. Bronnen, methoden, onzekerheden, afwijkende standpunten en correcties zichtbaar maken.

Ervaringen documenteren.
Mensen horen. Bewijs onderzoeken.
Een voorgestelde procedure in zes stappen. Niet de luidste stem, maar de zorgvuldigste motivering moet de doorslag geven.
Onderzoeksperiode, thema’s, selectieregels, budget, gegevensbescherming en juridische grenzen openbaar vastleggen. Betrokkenen bij deze voorbereiding betrekken.
Rechtmatig beschikbare dossiers en gegevens verzamelen. Herkomst, volledigheid en wijzigingen vastleggen. Hiaten zichtbaar laten.
Vrijwillige hoorzittingen met advies en begeleiding aanbieden. Openbaarheid nooit afdwingen tegen beschermingsbelangen of zonder deugdelijke grondslag.
Getuigenissen, documenten en gegevens samenbrengen. Personen tegen wie verwijten zijn gericht horen en hun tegenbewijs meewegen. Toenmalige en huidige kennis onderscheiden.
Vastgestelde feiten, beoordelingen en open vragen afzonderlijk weergeven. Afwijkende standpunten vastleggen en correcties mogelijk maken.
Erkenning, hulp, herstel en hervormingen aanbevelen. Bevoegde instanties om gemotiveerde antwoorden vragen en uitvoering openbaar volgen.
Bron → Context → Tegenbewijs → Hoor en wederhoor → Motivering → Correctiemogelijkheid
Ervaringsverhalen en statistische uitspraken vervullen verschillende taken. Geen van beide mag zonder toetsing de andere vervangen.De bestaande commissie verenigt 14 parlementsleden en 14 externe deskundigen. Het rapport wordt uiterlijk eind juni 2027 verwacht. Voor het najaar van 2026 zijn regionale burgerdialogen aangekondigd. [4]
Het zou onjuist zijn te beweren dat er geen evaluatie plaatsvindt. De vraag is of daarnaast een institutioneel onafhankelijk waarheidsproces nodig is dat blijvend op betrokkenen is gericht.
Naar de bestaande enquêtecommissie ↗Sterkte: Betrokkenen ruimte geven, institutionele patronen onderzoeken en gemotiveerde bevindingen en aanbevelingen openbaar maken.
Beperking: Een particulier initiatief heeft geen bijzondere dwangbevoegdheden. Dossiertoegang, verplichte medewerking en beschermingsregels moeten juridisch worden geregeld. Geen vonnissen of automatische vergoeding.
Methodologisch voorbeeld: OHCHR-handleiding. De concrete inrichting hier is een zelfstandig voorstel. [3]
Sterkte: Parlementsleden en externe deskundigen werken interdisciplinair aan politieke aanbevelingen. Hoorzittingen en dialogen kunnen verschillende perspectieven inbrengen.
Beperking: Een enquêtecommissie is geen rechtbank en geen onderzoekscommissie met bijzondere bevoegdheden voor bewijsvergaring. Haar opdracht en institutionele inbedding zijn parlementair.
Grondslag: § 56 van het reglement van de Bondsdag; zie de Bondsdag voor de corona-enquêtecommissie. [5] [4]
Sterkte: Parlementair toezicht met bewijsvergaring op grond van artikel 44 van de Duitse Grondwet. Geschikt voor onderzoek naar concreet bepaalde overheidshandelingen.
Beperking: Geen strafrechtelijke veroordeling door de commissie. Rechtbanken blijven onafhankelijk bij hun beoordeling van de onderzochte feiten.
Grondslag: artikel 44 van de Duitse Grondwet. [6]
Sterkte: Onafhankelijke, juridisch bindende beslissingen volgens het toepasselijke procesrecht.
Beperking: Een concreet rechtsgeschil is niet automatisch een brede maatschappelijke evaluatie. Een commissie mag op haar beurt geen vonnis vernietigen of rechtbank vervangen.
Rechterlijke onafhankelijkheid: artikel 97 van de Duitse Grondwet. [7]
Zij kan geen afgifte van dossiers afdwingen, niemand bindend oproepen, geen straffeloosheid toezeggen en geen aanspraken vaststellen. Eigen bezwaar-, beroeps- en verjaringstermijnen lopen door. Wie zichzelf juridisch zou kunnen belasten, heeft vóór een verklaring onafhankelijk advies nodig. [8]
Maar we kunnen voorwaarden scheppen waaronder mensen weer met elkaar kunnen spreken.
12 vragen
Voor vragen en suggesties over het concept kunt u ons bereiken op info@restart-democracy.org. Dit houdt geen aanmelding, lidmaatschap of formele aanname van een zaak in.
Er is geen aanmeldformulier en geen beschermd meldkanaal. Stuur geen gevoelige stukken per e-mail. Eigen proceduretermijnen lopen onafhankelijk van contact door.
Geen passende vraag gevonden. Probeer een kortere zoekterm.
Nog geen orgaan. Nog geen aanname van zaken.
Een basis voor een serieus gesprek.
Heeft u vragen over het concept, suggesties of wilt u over deelname praten? Schrijf ons rechtstreeks.
info@restart-democracy.orgContact over het concept, geen formele aanname van zaken. Stuur voorlopig geen gezondheidsgegevens, vertrouwelijke dossiers of informatie over derden. Privacyinformatie
Een compacte concepttekst met opdracht, deelnamemodel, procedureregels en open oprichtingsvragen. Om te delen en te bespreken.
Download direct in de browser. Geen aanmelding.Organisatie en mandaat · onafhankelijke benoeming · financiering · deelname en bescherming van betrokkenen · gegevensbescherming en archief · verhouding tot bestaande organen · bindende uitvoering
Het historische voorbeeld en de bestaande instellingen zijn onderbouwd. Opbouw, werkwijze en uitgangspunten van de voorgestelde Duitse commissie zijn een concept, geen beschrijving van geldend recht.
South African Department of Justice. Opdracht, ontstaan en drie commissies van de Truth and Reconciliation Commission.
Promotion of National Unity and Reconciliation Act 34 of 1995. Met name secties 3 (doelen) en 20 (individuele amnestievoorwaarden).
Bureau van de VN-Hoge Commissaris voor de Mensenrechten (OHCHR). Rule-of-law tools for post-conflict states: Truth commissions. Een methodologisch voorbeeld, geen kwalificatie van Duitsland als postconflictstaat.
Duitse Bondsdag. Opdracht, 14 parlementsleden en 14 externe deskundigen, rapport uiterlijk eind juni 2027; aangekondigde regionale dialoogfora.
Reglement van de Duitse Bondsdag, paragraaf 56. Voorbereiding van besluiten over omvangrijke en belangrijke vraagstukken.
Duitse Grondwet, artikel 44. Parlementaire bewijsvergaring; rechtbanken blijven onafhankelijk in hun beoordeling.
Duitse Grondwet, artikel 97. Rechters zijn onafhankelijk en uitsluitend aan de wet onderworpen.
Wetboek van Strafvordering, paragraaf 55. Recht om in een strafprocedure informatie te weigeren. Geen automatische overdracht van strafvorderlijke bevoegdheden aan een particulier initiatief.
Regering van Zuid-Afrika, mededeling van 29 mei 2025. Instelling van een onderzoek naar vermeende beïnvloeding en vertraging van onderzoek en vervolging van apartheidsmisdrijven.
De foto’s zijn afzonderlijk gedocumenteerd. De selectie schrijft afgebeelde personen geen verantwoordelijkheid, gezondheidsschade of steun aan dit initiatief toe. De beelden vervangen geen onderzoek.
De aangepaste versies van de mondkapjesfoto en de 3G-foto vallen elk onder de voor het origineel vermelde ShareAlike-licentie. Die geldt niet automatisch voor alle websitecode. Persoonlijkheidsrechten en het concrete gebruik moeten vóór publicatie apart worden getoetst.
Lokale beeldbestanden: vier foto’s worden als responsieve WebP-bestanden vanaf dezelfde server als deze website geladen. Geen automatische beeldwisselingen.
Werkstatus: De foto’s konden niet in de werkomgeving worden gedownload en daarom niet lokaal worden ingesloten. Lay-out en bediening zijn apart te controleren; de online beeldlevering is niet in de werkomgeving getest. Bij een laadfout verschijnt een melding. Voor livegebruik kunnen de foto’s met correcte licentievermelding op een eigen server worden geplaatst.
Webversie 4.0; beeldconcept 2.0; concept 1.0, stand 19 september 2026. Deze website beschrijft een voorstel. Zij is geen aanbod van een ingestelde commissie, geen overheidsinstantie en geen loket voor aanvragen. Genoemde maatschappelijke groepen en instellingen worden niet als aanhangers, leden of partners van dit initiatief genoemd.
De websitecode maakt geen accounts, trackers, analysescripts, cookies of blijvende browseropslag aan. Afbeeldingen worden lokaal geleverd. Verbindingen met externe aanbieders ontstaan bij het openen van hun bronlinks. Hostingverwerking moet vóór publicatie worden vastgelegd.
Vóór publicatie: De stichtingsgegevens en privacyinformatie staan onder Colofon en Privacy als werkversies. De oorspronkelijke tekst, exacte naam, contactdomein, registergegevens en hosting moeten nog worden bevestigd. Controleer beeldrechten en inbedding. Het ontwerp blijft ingesteld op noindex,nofollow.
Deze website biedt algemene informatie, geen medisch of individueel juridisch advies. Zij schort geen termijnen op.
Colofon en privacyinformatie zijn hier direct toegankelijk. De exploitantgegevens en technische verwerking moeten vóór publicatie definitief worden bevestigd.
Werkversie – goedkeuring vereist vóór publicatie.De website van de stichting is Restart Democracy. Naam, adres, vertegenwoordiging, telefoonnummer en e-mail zijn vergeleken met het colofon daar. De naam luidt daar Rudulin Stichting; de zichtbare exploitantvermelding op deze website luidt Stichting Rudulin. Registergegevens, eventuele overige verplichte gegevens en de exploitant moeten vóór livegang definitief worden bevestigd.
Vertegenwoordigd door: Markus Bönig
E-mail: info@restart-democracy.org
Telefoon: +49 40 53798 15 64
Stichtingswebsite:
restart-democracy.org ↗
Project: Wahrheitskommission.org
Bron voor naam, adres, vertegenwoordiging, telefoonnummer en e-mail: Colofon van Restart Democracy ↗, opnieuw geraadpleegd op 19 september 2026. Er is geen bezorgtest uitgevoerd. De exploitant moet de gegevens vóór publicatie goedkeuren.
Deze website licht een voorstel voor een waarheids- en vergevingscommissie toe. Zij is geen overheidsinstantie, ingestelde commissie of formeel loket. Algemene informatie vervangt geen individueel juridisch of medisch advies.
Definitieve juridische naam en exploitant, register en registratienummer, eventuele andere verplichte gegevens en redactionele verantwoordelijkheid. Basisgegevens en contactmogelijkheden moeten door de exploitant worden goedgekeurd.
De beeldverantwoording en licentiegegevens staan afzonderlijk op deze pagina.
Werkversie voor de feitelijke websitetechniek.De zeven thema’s volgen de indeling van de privacyverklaring van Restart Democracy; verwijzingen naar stemmingen en nieuwsbrieven worden niet als functies van deze website gepresenteerd. Hosting, e-maildiensten, beeldverzoeken, rechtsgrondslagen en bewaartermijnen moeten vóór livegang worden vastgesteld.
Beoogd is de in het Colofon genoemde Rudulin Stichting (exploitantvermelding: Stichting Rudulin), vertegenwoordigd door Markus Bönig. Contact: info@restart-democracy.org.
De websitecode bevat geen gebruikersaccounts, aanmelding, stemming, nieuwsbriefinschrijving of uploads. Hij plaatst zelf geen cookies en gebruikt geen analysescripts of blijvende browseropslag. Zoeken, themaweergaven en conceptdownloads werken in de browser.
Lokale foto’s: afbeeldingen worden vanaf dezelfde server als deze website geladen, zonder automatische beeldverzoeken aan Wikimedia. ‘Foto’s verbergen’ verandert alleen de weergave.
E-mail: Een e-maillink opent uw ingestelde mailprogramma. Pas wanneer u daar zelf verzendt, verwerken uw eigen en de ontvangende e-maildienst het afzenderadres, bericht en technische bezorggegevens. De knop ‘Adres kopiëren’ schrijft alleen het contactadres naar uw klembord.
Hosting: Op de latere webserver kunnen verbindings- en loggegevens ontstaan. Aanbieder, gegevenstypen en logging zijn nog niet vastgesteld.
Beoogd zijn informatieverstrekking en behandeling van zelf verzonden vragen over het concept. Contact leidt niet tot nieuwsbriefinschrijving of lidmaatschap. Voor algemene vragen kan art. 6 lid 1 onder f AVG gelden; andere verwerkingen vereisen een passende grondslag. De definitieve toewijzing staat nog open. AVG ↗
Het ontwerp verstuurt geen formuliergegevens automatisch. Bij livegebruik kunnen hostingdiensten en, voor zelf verzonden berichten, e-maildiensten technische gegevens verwerken. Deze aanbieders moeten vóór publicatie worden benoemd.
Bij het openen van externe bronnen gelden de privacyverklaringen van de bezochte aanbieders. Afbeeldingen van deze website worden lokaal geleverd.
Verwerking buiten de Europese Economische Ruimte is voor externe diensten niet categorisch uitgesloten. Aanbieders, locaties en eventueel benodigde doorgiftegrondslagen moeten vóór publicatie worden vastgelegd.
De interactieve functies slaan zelf geen zaak- of gebruikersgegevens blijvend op. Voor serverlogs en ontvangen e-mails moeten concrete verwijdertermijnen of navolgbare criteria worden bepaald. Een algemene termijn van twaalf maanden uit een ander aanbod wordt niet overgenomen.
Onder de wettelijke voorwaarden bestaan rechten op inzage, rectificatie, verwijdering, beperking, overdraagbaarheid en bezwaar. Toestemming kan voor de toekomst worden ingetrokken. Ook bestaat een klachtrecht bij een privacytoezichthouder. Grondslag: met name art. 15–21 en 77 AVG.
Stuur geen gezondheidsgegevens, vertrouwelijke dossiers of persoonsgegevens van derden naar het algemene contactadres. Er is geen beschermde intake ingericht.
Indelingsvoorbeeld, geen letterlijke overname: Privacyverklaring van Restart Democracy ↗. Wettekst: AVG ↗. Werkversie van 19 september 2026.